Ahmet Şahin, Erdoğan Tokmakçıoğlu'nun Türk Basın Tarihi adlı kitabını inceledi.
Türk Basın Tarihi Üzerine
Ahmet Şahin
Ergün Tokmakçıoğlu, 19 Nisan 1934 yılında Denizli’de dünyaya geldi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’ni yarıda bırakarak gazetecilik mesleğine yöneldi. Ankara ve İstanbul’da bulunan çeşitli gazetelerde çalıştı. 1950’li yıllarda “Dolmuş” ve “Çocuğun Biri” adlı hikâyeleriyle önemli edebiyat ödülleri kazanarak adını duyuran yazar ve gazetecidir. 1971 askeri müdahalesi sonrası “Ahmet’e Mektup” öyküsü nedeniyle yargılanıp beraat eden Tokmakçıoğlu, uzun yıllar sürdürdüğü başarılı meslek hayatı boyunca Basın Şeref Kartı sahibi olmuştur. 4 Eylül 2017’de İstanbul’da vefat etmiştir.[1]
Tokmakçıoğlu’nun kaleme aldığı Türk Basın Tarihi adlı çalışması, akademik bir çalışmadan ziyâde uzun yıllar gazetecilik tecrübesinden süzülmüş olan muhasebenin ansiklopedik bir biçimde ele almaya gayret edilmiş tezahürüdür. Yazar, burada bilimsel bir kaygı ve metodu değil; basın-yayın, gazetecilik mesleğinin mensuplarını, bir takım temel kavramlarına karşı duyduğu sorumlulukla birlikte bu kavramların kısa notlarla bir sistem içinde kayıt altına almayı amaçlamaktadır. Bu yönüyle bakıldığında kitap, klasik bir basın tarihi çalışmasının ötesinde bir “meslekî hafızanın” koruma ve aktarma gayreti olarak ele alınabilir.
Eserde gazeteler, dergiler, kurumlar, olaylar, kavramlar, portreler başlıklarla halinde ele alınmakta; alfabetik sıraya göre tarihsel bir süreklilik takip edilmektedir. Bu tercih, özellikle gazetecilik bölümü yahut iletişim alanında çalışmalar yapan öğrenci ve araştırmacılar için “giriş” mahiyetinde işlevsel bir kaynağa dönüşmektedir. Tokmakçıoğlu’nun meslek içerisinde tecrübeleri, olaylara bakışı ve kişisel aktarımındaki yer yer tanıklıkları metne, akademik üslubun ötesinde nedensellik, yapısal çözümlemeler yer almadan basın-iktidar ilişkisi ve ideolojik söylemler derinlemesine bir tartışmadan ziyade “sözlü tarih aktarımı” şeklinde bilinçli bir ele alınmıştır. Burada temel hedef: Türk basın tarihinin temel taşlarının görünür kılmayı düşünülmektedir.
Yazar çalışmasında mütevazı bir şekilde ‘bir ilk’ olarak tanımlarken aslında bize bir hayalinden de bahsetmekte: “Bundan sonra konunun daha bilimsel, kapsamlı, daha geniş bir ‘kadro’ tarafından işlenerek ‘Türk Basın Tarihi Ansiklopedisi’ ortaya çıkarılması umundayım”[2] şeklinde ifade etmektedir. Bu bakış açısı, kitabım aslında nerede durduğunu çok net bir şekilde özetlemektedir. Tokmakçıoğlu tarafından hazırlanan bu çalışma aslında “son söz”den ziyade bu alanda çalışma yapacak yeni araştırmacılar için “başlangıç noktası” olarak görülebilir. Literatürdeki kısıtlı sayıdaki meslek temelli özgün çalışmalar bir referans kaynağı olmanın yanında yeni tartışmalara kapı aralayan eşik olarak düşünülebilir.
Eserin “Ön Söz” bölümünde “ansiklopedik sistemle” ele alınan konu ve kavramlar şu şekilde sıralanmıştır: Gazeteler, Dergiler, Gazeteciler, Kurumlar, Olaylar, Kuruluşlar, Tarih Açısından Türk Yazılı Basını, Kavramlar şeklindedir. Aynı zamanda bu “Ön Söz” tıpkıbasım olarak arka kapak yazısına konulmuştur. Tokmakçıoğlu’nun Türk Basın Tarihi adlı çalışması, literatürde “amatör” bir çaba olarak değerlendirilebecek, esas olarak meslek hafızasının derlenip kayıt altına alınmasına odaklanan bir eser olarak önümüze çıkmaktadır. Bu yönüyle çalışma, Türk basın tarihi alanında arşiv kaynakları ve meslekî tecrübe bilgisini birleştiren bir işlevsel köprü niteliğini taşımaktadır.
Erdoğan Tokmakçıoğlu, Türk Basın Tarihi, İstanbul, İsim Yayınları, 2011, 240 sayfa
[1] İsa Koyuncu, “Ergün Tokmakçıoğlu”, Türk Edebiyatı İsimler Sözlüğü (Erişim: 2 Ocak 2026)
[2] Ergün Tokmakçığlu, “Türk Basın Tarihi”, İsim Yayınları, Ankara 2011, s.2
YORUM