Ahmet Şahin, Kayseri Büyükşehir Belediyesi Müzeler ve Tarihi Yapılar Yönetim Şb. Md. V. Tayfun Talaslı ile Kayseri Basın Müzesi üzerine bir söyleşi yaptı.
Yerel Basın, Kent Hafızası ve Müzeleşme: Tayfun Talaslı[1] ile Kayseri Basın Müzesi Üzerine Bir Söyleşi
Ahmet Şahin: “Kayseri Gazeteciler Cemiyeti Veli Altınkaya Basın Müzesi” fikrinin ilk olarak merhum Veli Altınkaya tarafından gündeme getirildiği belirtiliyor. Bu fikrin olgunlaşma ve kurumsallaşma süreci nasıl gelişti?
Tayfun Talaslı: Bu fikir 2019 yılında Veli Altınkaya tarafından ortaya atıldıktan sonra Kayseri Büyükşehir Belediyesi Etüt Projeler Daire Başkanlığı tarafından müzeye yönelik projelendirme çalışmalarına başlanmıştır. Diğer taraftan Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Memduh Büyükkılıç tarafından Tarihi Kayseri Mahallesi’nde müze için yer tahsis edilmiştir. Projelendirme çalışmalarının ardından teşhir-tanzim uygulamalarına geçilmiştir. Pandemi zamanında yaşanan sıkıntılar, bu süreçte Kayseri Gazeteciler Cemiyetinin bilgi, belge ve obje temininde beklenilen sürati gösterememesi sürecin uzamasına sebep olmuştur. Teşhir-tanzim çalışmaları Büyükşehir Belediyesi Etüt Projeler Daire Başkanlığı ile Kent Tarihi Tanıtımı Daire Başkanlığı iş birliğinde tamamlanmıştır. Teşhir-tanzim çalışmalarına Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Kayseri Gazeteciler Cemiyeti, Erciyes Üniversitesi, Oktay Ensari, Veli Altınkaya ve Mahmut Sabah’ın aileleri destek vermiştir. Müze, 24 Temmuz 2023 tarihinde açılmıştır.
Ahmet Şahin: Müzenin, Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Erciyes Üniversitesi ve Gazeteciler Cemiyeti iş birliğiyle hayata geçirilmesi şehrin kurumsal dayanışma kültürü hakkında bize ne söylüyor?
Tayfun Talaslı: Bu gibi iş birliktelikleri sadece bu yapıyla sınırlı değildir. Şehrimizde Kayseri Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan sosyal içerikli çalışmaların çoğunda “kamu-yerel-sivil-özel” iş birliğini görmek mümkündür. Büyükşehir Belediyesinin kendi yaptığı müze çalışmalarının yanında uzmanlaştığı konuda arşiv ve malzeme zenginliği açısından güçlü olan kurumlara destek vererek bir müze oluşturması, başka kurumlara da deneyim paylaşımı açısından örnek olmaktadır. Tarihi Kentler Birliğine üye olan Kayseri Büyükşehir Belediyesi bu ortak çalışmasıyla hem ödül almış hem de diğer belediyelere örnek olmuştur.
Ahmet Şahin: Belediye bu müzeyi kurarken “ne tür bir hafızayı” canlı tutmak istedi? Hedef, sadece geçmişi sergilemek mi, yoksa basın kültürünü gelecek kuşaklara aktarmak mıydı?
Tayfun Talaslı: Kayseri’deki basın tarihi, köklü bir geçmişe sahiptir. Ancak arşivlenmemiş, tasnifi yapılmamış işler ve belgelerin zaman içerisinde unutulması kaçınılmazdır. Kayseri basını 20. yüzyılın hemen başından itibaren ciddi bir varlık göstermiştir. Şehrin sosyal, ekonomik, siyasi gelişimi ve değişimini neredeyse gün gün izleyen bu cemiyetin elindeki ürünler, “şehrin yazılı hafızası” niteliği taşımaktadır. İşte bu sebeple hafızayı sadece dünle ilişkilendirmeyip yarınla da ilişkilendiren bir aklın ürünüdür müzeler. Bu açıdan Basın Müzesi, geçmiş basın kültürünü gelecek kuşaklara aktarma işinin yanında yarını kaygı edenleri geçmişin yaşanmışlıklarıyla da besleyen bir misyon taşımaktadır.
Ahmet Şahin: Basın müzesinin kurulması, Kayseri’nin kültürel kimliği içinde nasıl bir anlam taşıyor? Bu girişim, şehrin “kültür başkenti” vizyonuyla nasıl örtüşüyor?
Tayfun Talaslı: Bir şehir için kimlik, “Yerel Kimlik” demektir. Şehrin kimlikle olan ilişkisi ise yerel kimliği ile evrensele ulaşma çabası olmalıdır. Anadolu gibi bir coğrafyada binlerce yıl boyunca medeniyetlere ve tarihi kentlere ev sahipliği yapan bir şehir için özellikle son yüz yılda etkili olan basın kültürünün doğru anlaşılması ve varlığının detaylıca ele alınması, bu devasa kültürün içerisinde özel bir konunun doğru anlaşılması ve son yüzyılın iyi tanınması konularında anlam ifade etmektedir. Kitabi olarak değil de evrensel kültür kriterleriyle bakacak olursak; yüzlerce yıl boyunca kadim Anadolu coğrafyasına başkentlik eden bu topraklara bugün “kültür başkenti” ifadesini kullanmanın, bu toprakların ruhuna dar geldiğinin belirtilmesi gerekmektedir.
Ahmet Şahin: Müzenin 24 Temmuz Gazeteciler ve Basın Bayramı’nda açılmış olması sembolik açıdan nasıl bir anlam taşımaktadır?
Tayfun Talaslı: Çalışmaları temmuz ayı içerisinde tamamlanan müzenin, 24 Temmuz Gazeteciler ve Basın Bayramı’nda açılması, şehrimizdeki basın mensuplarının bayramlarını daha anlamlı bir şekilde kutlamalarına vesile olması, Büyükşehir Belediyesi olarak bu özel günlerinde yanlarında ve destekçileri olduğumuzu göstermesi bakımından anlam ifade etmektedir.
Ahmet Şahin: Müzenin, Kayseri’nin tarihi “Tavukçu Mahallesi”nde, restore edilmiş bir konakta yer alması sizce şehrin kültürel hafızasıyla nasıl bir bağ kurmaktadır?
Tayfun Talaslı: Şehrimizde Büyükşehir Belediyemiz tarafından 5 adet turizm rotası oluşturulmuştur. Bu rotalardan kent merkezinde olanının adı “Kayseri Kültür Yolu” dur. Kayseri Kültür Yolunun en önemli duraklarından birisi de Tarihi Kayseri Mahallesidir. Bu mahallede çoğunlukla tarihi konaklar otel olarak işlevlendirilmiştir. Kafe, restoran işletmeleri mevcuttur. Bu alan özellikle kültür turizmine hizmet etmektedir. Böyle değerli bir alanda gelen ziyaretçilere kültürel anlamda çeşitlilikler ortaya koymak için tasarladığımız çalışmalardan biri de Basın Müzesi olmuştur.
Ahmet Şahin: Restorasyon süreci ve sergileme düzeni açısından, “müze mekânı” ile “basın tarihi” arasında nasıl bir estetik veya tematik uyum sağlanmıştır?
Tayfun Talaslı:Yapının restorasyonu müze fikrinden daha önce tamamlanmıştır. Müzenin bu yapıda olmasına karar verilmesinin ardından yapıya ve elde bulunan sergi materyallerine ve paylaşılması planlanan bilgilere göre tasarım yapılmış, bir taraftan ürünlerin ve vitrinlerin yapıyla uyumlu bir şekilde ele alınması sağlanmış, diğer taraftan yapının kendi zerafeti de ziyaretçilere gösterilmeye çalışılmıştır.
Ahmet Şahin: Kayseri’nin “müzeler şehri” olma vizyonu içinde bu müze nasıl bir konumda değerlendirilebilir?
Tayfun Talaslı: Kayseri Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Memduh Büyükkılıç, Kayseri’nin “Müzeler Şehri” olacağı şeklinde açıklamaların temelinde sağlam bir bilgi birikimi mevcuttur. Bu ifadenin kullanılabilmesi için şehrin tarihi, doğal ve kültürel zenginliklerinin bilgisine hâkim olmak gerekmektedir. Yine şehirde yapılmış olan müzelerin şehrin zenginliğini ne kadar yansıttığını bilmek gerekmektedir. Tüm bunlardan sonra bu bilgileri karşılaştırarak eksik kalan konular hakkında çalışma yapılması ve bu doğrultuda kültür ve turizm unsurlarını da düşünerek müze planlaması yapılması gerekmektedir. Bu fikirden hareketle Kayseri’nin basın tarihini kuşattığı kadar Kayseri Kültür Yoluna da değer katan bir çalışma olarak Basın Müzesi karşımıza çıkmaktadır.
Ahmet Şahin: Müze koleksiyonunda yer alan matbaa makineleri, eski fotoğraf makineleri, gazeteler, dergiler, radyolar ve daktilolar gibi unsurlar, yerel basının teknolojik evrimini nasıl temsil etmektedir?
Tayfun Talaslı: Dünyada görülen teknolojik gelişimin hızının Anadolu topraklarının ortasında bulunan Kayseri’de de takip edilmesi, Kayseri basın tarihi açısından önemli bir göstergedir. Bugün nostaljik olarak değerlendirdiğimiz bu ürünler kullanıldığı dönemde en üst düzey teknolojik aletlerdi. Bu da Kayseri basın camiasının teknolojiyi nasıl yakından takip ettiğini göstermektedir.
Ahmet Şahin: Arşivsel belgeler, yayınlar ve ekipmanlar müze içinde nasıl sınıflandırılmış ve ziyaretçiye hangi anlatı biçimiyle sunulmaktadır?
Tayfun Talaslı: Müzemizde 8 adet bölüm bulunmaktadır. Her bölüm için eldeki malzemeler ve bilgiler doğrultusunda bir konsept düşünülmüştür. Birbirini tekrar eden gazete, televizyon, telefon, fotoğraf makinası, radyo gibi malzemeler kronolojik olarak sergilenmiştir. Bunun yanında canlandırmalar, sesli ve görsel anlatımlar mevcuttur.
Ahmet Şahin: Müze, yerel basın tarihindeki önemli gazeteciler veya yayın organlarına nasıl bir görünürlük kazandırmaktadır?
Tayfun Talaslı: Öncelikle müzenin girişinde Kayseri Gazeteciler Cemiyeti’ne başkanlık edenler hakkında bilgilerin yer aldığı bir bölüm bulunmaktadır. Bunun yanında Mahmut Sabah ve Veli Altınkaya için iki ayrı özel vitrin yer almaktadır. Ayrıca Osmanlı Döneminde Kayseri’deki ilk gazete olan Erciyes’i çıkaran Yunus Bekir hakkında da bilgiler mevcuttur. Bu ilk gazetenin Türkçeye çevrilmiş tıpkı basımı ise ziyaretçilere ücretsiz olarak verilmektedir. Müzenin Nostalji Odasında ise Kayseri’de basılan yerel gazetelerin yer aldığı bölüm, kronolojik olarak düzenlenmiştir. Genel ziyaretçiler bu bölümde Kayseri’de basılan yerel gazetelerin tamamını görebilmektedir.
Ahmet Şahin: Merhum Veli Altınkaya’nın adının müzeye verilmesi yalnızca bir isimlendirme değil, aynı zamanda bir vefa ve hatıra inşasıdır. Bu bağlamda müze, Altınkaya’nın mesleki mirasını nasıl yaşatmaktadır?
Tayfun Talaslı: Öncelikle Veli Altınkaya’nın mesleki mirasını meslektaşlarının yaşatmasının daha doğru olacağı fikrindeyiz. Belediye olarak; ailesinin iznini alarak basında kullanmış olduğu ve kişisel malzemelerini sergileyerek, hayatı hakkında bilgi panosu hazırlayarak ve müzeye onun adını vererek vefa gösterdiğimiz kanaatindeyiz.
Ahmet Şahin: Altınkaya’nın basın etiğine, yerel gazeteciliğe ve kamu yararına bakışı müzenin kurumsal vizyonuna nasıl yansıtılmıştır?
Tayfun Talaslı: Rahmetli Veli Altınkaya, meslek hayatı boyunca mesleğinde örnek olmuş, mesleğini sevmiş, çevresinde ve camiada saygınlık kazanmış ve kendisinden sonra gelen meslektaşlarına da her zaman yardımcı olmuş biridir. Bunun yanında kurumlar arası işbirliğini de önemseyen ve bu yolda insanları birleştirmeyi başarmış bir insandır. Zaten bu vizyonu da yapılan işe yansımış ve böyle değerli bir çalışma ortaya konmuştur.
Ahmet Şahin: 113 yılı aşan Kayseri basın tarihini bütüncül biçimde ele almak ne tür zorluklar ve imkânlar doğurdu?
Tayfun Talaslı: Bu konuyla ilgili, tasarım yapılmadan önce akademik ve teknik bilgilerin Kayseri Gazeteciler Cemiyeti tarafından hazırlanacağı bildirilmiştir. Belediyemize verilen sözlü bilgide, konunun bir akademisyen tarafından hazırlandığı iletilmiştir. Yapılan çalışma neticesinde; eğer böyle bir çalışma kısa vadede yapılmamış olsaydı çok önemli bilgilerin tamamen kaybolabileceği ortaya konmuştur.
Ahmet Şahin: Kayseri basınının Osmanlı son döneminden Cumhuriyet’e, oradan günümüze uzanan serüveninde belirleyici dönüm noktaları sizce nelerdir?
Tayfun Talaslı: 1910 yılında Erciyes Gazetesi’nin Yunus Bekir tarafından çıkartılması Kayseri basını için milat olmuştur. Millî Mücadele Dönemi’nde bir dönem Kayseri’de basılan Yenigün Gazetesi, Kayseri’nin Millî Mücadeledeki stratejik konumunu göstermesi bakımından büyük önem arz etmektedir. Bunların yanında 2. Dünya Savaşı’ndaki buhranlı yıllar Kayseri basını için önemli yıllardır. Özellikle 1990 yılında Kayseri’nin ilk yerel televizyonu olan KB (Kayseri Belediye) TV’nin yayın hayatına başlaması da dönüm noktalarından biri olmuştur.
Ahmet Şahin: Yerel basının ulusal basınla etkileşimi bağlamında, Kayseri örneği ne tür özgün nitelikler taşımaktadır?
Tayfun Talaslı: Kayseri Mahmut Sabah, Veli Altınkaya ve Oktay Ensari gibi isimlerle basın ayağını yerelden ulusal boyuta çıkarmış önemli gazetecilere sahiptir. Özellikle 21. yüzyılın başlarından itibaren Anadolu Ajansı gibi ajansların, ulusal tv kanallarının temsilciliklerinin şehrimizde yoğun olarak çalışmaları şehrimizi her daim ülke gündeminde tutmaktadır.
Ahmet Şahin: Müzenin “kuşaklar arası bir köprü kurma” hedefi doğrultusunda öğrencilere, araştırmacılara veya genç gazetecilere yönelik nasıl bir eğitim veya etkileşim programı tasarlanmıştır?
Tayfun Talaslı: Müzemiz, tarihi yapı olduğu için ve mekanların küçük olduğundan dolayı eğitim salonlarına sahip değildir. Ancak bunun yanında gelen öğrencilere veya gazetecilere rehberlik hizmeti verilmektedir. Gelen ziyaretçilerimiz sadece sergide yer alan malzemeleri görüp gitmemektedir. Rehber eşliğinde malzemeler, kişiler ve kurumlar hakkında bilgi verilmektedir.
Ahmet Şahin: Dijital arşivleme, sanal sergi veya interaktif medya gibi çağdaş müzecilik uygulamalarına yönelik bir planlama bulunmakta mıdır?
Tayfun Talaslı: Müze, yapısı itibari ile sürdürülebilir dijitalleşme çalışmaları için elverişli bir mekân değildir. Bu tip çalışmalar, diğer müzecilik faaliyetlerimiz için de yer almaktadır.
Ahmet Şahin: Kayseri Basın Müzesi’nin, ilerleyen yıllarda Anadolu basın tarihine ilişkin daha geniş çaplı araştırmalara zemin oluşturma potansiyelini nasıl değerlendiriyorsunuz?
Tayfun Talaslı: Bu tip çalışmalar akademik düzlemde olması gereken çalışmalardır. Şehrimizde yer alan üniversitelerimizin ilgili bölümlerindeki hocalarımız ve öğrencilerinin müzemize geldiklerinde ilham alacakları kanaatindeyiz. Kayseri basın tarihinin 115 yıllık geçmişini burada genel kültür seviyesinde tanıyarak eksik bildikleri hususları tamamlamak için çalışma başlatacaklardır.
Ahmet Şahin: Bu müzenin açılışını “Kayseri basınının geleceğine ışık tutacak” bir adım olarak nasıl anlamlandırmak gerekir?
Tayfun Talaslı: Bu soruya aslında yukarıda kısmen cevap vermiştik. Müzeler hafıza mekanlarıdır. Hafızayı sadece dünle ilişkilendirmeyip yarınla da ilişkilendiren bir aklın ürünüdür müzeler demiştik. Bu açıdan Basın Müzesi, geçmiş basın kültürünü gelecek kuşaklara aktarma işinin yanında yarını kaygı edenleri geçmişin yaşanmışlıklarıyla da besleyen bir misyon taşımaktadır. Bu açıdan hem geçmişi anlamamız için olayları aydınlatan hem de gelecekte yürüyeceğimiz yola ışık tutan mekân olarak görebiliriz.
Ahmet Şahin: Müzenin Kayseri’deki gazetecilik mesleği üzerindeki uzun vadeli etkilerine dair öngörünüz nedir?
Tayfun Talaslı: Meslek seçimleri, artık iletişim çağında çok farklılık ve dengesizlik gösterebiliyor. Her şeyi de hızla tüketmek istiyoruz. Kolaya kaçma gibi bir yaşam tarzı da dayatılıyor. Burada bize düşen görev, içinde basın elemanı olma duygusu olan gençlerin müzemizi ziyaret etmesini sağlamak. Zaten bu duyguya sahip bir gençlerin ziyaret ettiklerinde etkilenmeyeceklerini sanmıyorum.
Ahmet Şahin: Müzede ziyaretçiyi nasıl bir “hikâye” bekliyor? Basının doğuşundan bugüne bir kronoloji mi, yoksa tematik bir kurguyla mı ilerleniyor?
Tayfun Talaslı: Müzemizde aslında hem tematik hem de kronolojik unsurlar var. Malzeme gelişimlerini, gazeteleri kronolojik sergiledik. Bunun dışında Kayseri görsel tarihi, radyoculuk, gazete ve stüdyo gibi tematik incelediğimiz bölümler de mevcut.
Ahmet Şahin: Teknoloji ve dijital medya çağında, müze “yeni basın biçimlerini” de kapsıyor mu? (örneğin dijital gazetecilik, yerel portallar, sosyal medya gazeteciliği vb.) Kayseri halkı bu müzeye nasıl yaklaşıyor? Sadece bir sergi mekânı mı, yoksa yaşayan bir kültür alanı olarak mı düşünülüyor?
Tayfun Talaslı: Yukarıda daha önce bahsedildiği gibi alanın yapısal özelliğinden dolayı sürdürülebilir dijital unsurlar için elverişli bir mekân değil. Bu da mekânı çoğunlukla sergi mekânı haline dönüştürüyor.
Ahmet Şahin: Müzenin önümüzdeki dönemde eğitim, atölye ya da akademik iş birliklerine açık olması planlanıyor mu?
Tayfun Talaslı: Yine daha önce belirttiğimiz gibi tarihi yapı olması sebebiyle mekân özellikleri ve sergi yoğunluğundan dolayı eğitim ve atölye alanı bulunmamaktadır. Ancak müzede yer alan sergiler üzerinden her türlü akademik çalışmaya ve iş birliğine engel bir durum bulunmamaktadır.
Ahmet Şahin: “Basın müzesi” kavramı Kayseri’nin kültürel kalkınma stratejisinde nasıl bir rol oynayacak?
Tayfun Talaslı: Kayseri Kültür Yolu çalışmaları kapsamında Tarihi Kayseri Mahallesinde önemli bir durak olan Basın Müzesi, bölgenin turistik cazibesini artırmaktadır. Alandaki işletmecilerin ifadelerinden; müzeyi ziyarete gelenlerin bu alanlarda zaman geçirmeyi tercih ettiğini biliyoruz.
Ahmet Şahin: Sizce Kayseri Basın Müzesi, yerel kimlik ve şehir hafızası açısından nasıl bir kırılma noktası oluşturabilir?
Tayfun Talaslı: Özellikle bir şehirde, o şehrin basın tarihini anlatan bir müzenin varlığı, her şehrin sahip olmak istediği bir değerdir. Basın müzesi denince akla sadece basın çalışanları ve kullandıkları malzemeler gelmemelidir. O tarih boyunca kaleme ve görsele alınan her konu, konu hakkındaki tüm yorumlar tarihe düşülmüş birer not niteliği taşımaktadır. Bu anlamda Kayseri Basın Müzesi şehrin belirli bir döneminin hafızası niteliği taşımaktadır.
Ahmet Şahin: Son olarak, müzeyi ziyaret eden bir araştırmacının Kayseri basın tarihi hakkında edinmesini arzuladığınız temel izlenim nedir?
Tayfun Talaslı: Müzelerdeki temel amaç, gelen ziyaretçilerin ele alınan konular hakkında genel kültür seviyesinde bilgi sahibi olmasını sağlamak ve kısmen şaşırtmaktır. Ancak daha önemlisi müzeden öğrendikleri yeni bilgilerle yetinmeyip derinlemesine araştırmalar yapması konusunda ziyaretçiyi heyecanlandırmaktır. Bizim için de en önemli husus bu olsa gerektir. Ziyaretçilerimiz, ortaya koyduğumuz çalışmadan feyz alarak konularla ilgili heyecanla ve şevkle kendi çalışmalarını yapabilsinler istiyoruz.
[1] Kayseri Büyükşehir Belediyesi Müzeler ve Tarihi Yapılar Yönetim Şb. Md. V.
YORUM